Docu Een Warme Transitie: het gaat om de ervaring, niet om de techniek

Op 7 april vertoonden we de korte documentaire Een Warme Transitie. Jeltje van der Haer maakte de docu samen met filmmaker Guusje Meeuwissen als onderdeel van haar promotieonderzoek aan de Erasmus Universiteit. Dat onderzoek draait om de vraag wat een warmtepomp of een aansluiting op het warmtenet betekent voor de warmte-ervaring in huis. Wat verandert er aan je comfort? Voelt het nog comfortabel? Wordt de radiator nog warm? Waarom gaat het – en daar maken we ons als warmte-initiatieven ook schuldig aan – in de warmtetransitie altijd over techniek en financiën en zelden om hoe het voelt.

De menselijke kant van warmte-oplossingen

Van der Haer constateerde dat er weinig bekend is over emoties en sensorische ervaringen van warmteoplossingen; de ‘menselijke’ kant van de energietransitie. Een eerste reflex zou misschien zijn om daarnaar te vragen bij de koplopers, de ‘usual suspects’, maar Van der Haer focust juist op een (veel grotere) groep waarover weinig bekend is, een diverse groep van overstappers die niet per se een intrinsieke interesse in de energietransitie heeft. In die groep vallen bijvoorbeeld huurders die via hun woningcorporatie worden aangesloten op een warmtenet. Voor het onderzoek volgde ze 14 huishoudens waarvan 4 huurders.

Een andere warmte-ervaring

Een greep uit de ervaringen van de ondervraagden: je kunt niet de thermostaat even lekker hoog zetten als je het koud hebt, want het systeem reageert traag. Je radiator wordt niet meer warm, dus je kunt je natte handdoek niet goed meer drogen. De warmtepomp maakt een zeurend geluid. “Het vergt een verandering in gedrag en dat is heel ingewikkeld”, aldus van der Haer. “Mensen moeten een andere routine krijgen. Dat gaat de installateur ze niet vertellen. Maar wie wel?” Uit het onderzoek blijkt verder dat mensen die zélf overstappen op een warmtepomp, hier heel veel tijd voor nemen. Ze oriënteren zich in eigen kring en daarbij gaat het voornamelijk over de sensorische ervaringen: hoe ziet het eruit, hoe voelt het?

Grip op je installatie

Kun je niet zelf kiezen, dan zijn overstappers aanmerkelijk minder tevreden. Ze voelen zich geen eigenaar van het systeem, willen grip krijgen op de installatie en begrijpen wat er in huis gebeurt, maar krijgen de boodschap dat ze overal af moeten blijven. ‘Dat werkt niet als boodschap. Je moet kunnen uitleggen dat er in huis een ander evenwicht ontstaat”, zegt Van der Haer.

Er komen ook wat concrete aanbevelingen uit het onderzoek:

• Maak gebruik van informele netwerken in de wijk om mensen goed voor te bereiden.
• Zorg dat er vooraf en na afloop vormen van betrokkenheid mogelijk zijn. Wil iemand bijvoorbeeld graag nog spullen kwijt in de kast waar de warmtepomp komt, zorg dan voor een extra plankje.
• Realiseer je dat er tijd nodig om te wennen en neem dat mee in de nazorg. Een eerste nazorgmoment kan bijvoorbeeld zijn als de eerste energierekening binnenkomt.

Vanuit Energie Samen Zuid-Holland voegen we er graag deze nog aan toe: om mensen mee te kunnen nemen in de oplossing die je als bewonersinitiatief voor je wijk ontwikkelt, zijn menselijke, sensorische ervaringen belangrijk. Neem die mee in je verwachtingenmanagement en vertel een eerlijk en transparant verhaal.

Actiepunten: Er zijn nog veel meer acties en punten ter overdenking geformuleerd door de deelnemers aan deze bijeenkomst. Je vindt ze in dit document.

Presentatie. De presentatie van Jeltje van der Haer met (voorlopige) conclusies uit het onderzoek staat hier. Haar onderzoek loopt nog door en ze is benieuwd welke ervaringen jullie zelf hebben in je wijk. Lees daar meer over in deze flyer. Je kunt haar bereiken via vanderhaer@essb.eur.nl

Boekje Een Warme Transitie. Tijdens de bijeenkomst hebben we het boekje Een Warme Transitie uitgereikt, met daarin een samenvatting van het onderzoek tot nu toe. Een pdf van het boekje vind je hier.

Werkvel. Wil je met je initiatief aan de slag met met het werkvel? Dat staat hier.