Terugblik Oplossingen voor zon- en windprojecten
Op 18 november organiseerden we een bijeenkomst voor energiecoöperaties, ontwikkelaars en partners uit de regio. Centraal stond de vraag hoe lokale zon- en windprojecten gezond kunnen blijven in een energiesysteem dat steeds voller wordt en waar negatieve stroomprijzen, congestie en onzekerheden een steeds grotere rol spelen.
De bijeenkomst liet zien dat de uitdagingen rondom negatieve prijzen, congestie en onzekerheid groot zijn, maar dat er tegelijkertijd veel praktische instrumenten en samenwerkingskansen zijn voor coöperaties.
Dank aan Leon Straathof van Energie Samen, Rob Dirksen van Rijnland Energie Coöperatie en Kjell Schippers van De Windvogel voor hun bijdragen en de pitch van Joost van ’t Wel en Bente Vermeer over de Rabobank Energiecoöperatiedesk Zuid-Holland.
Negatieve prijzen: groeiend vraagstuk voor coöperaties
Een belangrijk onderwerp waren de negatieve stroomprijzen, die in korte tijd een grote impact hebben gekregen op de businesscases van coöperatieve projecten. Tijdens negatieve uren ontvangen projecten minder of zelfs geen subsidie , wat direct doorwerkt in de financiële resultaten.
Energie Samen werkt heeft een crisisteam dat coöperaties ondersteunt bij dit vraagstuk. Enkele praktische handvatten die werden gedeeld:
- maak een volledige analyse van kosten, inkomsten en mogelijke besparingen
- zorg voor een financiële buffer
- neem leden tijdig mee in de situatie en mogelijke maatregelen
- verken alternatieve inkomsten, zoals lokale afnemers, L4L-modellen en opslag
- bespreek intern ook minder prettige scenario’s, zoals tijdelijke opschorting van uitkeringen of – indien onvermijdelijk – een exit strategie
Ontwikkelingen in regelgeving en nettoegang
Leon Straathof ging in op de veranderende regels rondom nettoegang, congestiemanagement en flexibiliteit. Veel coöperaties ervaren dat de ruimte op het net schaars is en het is niet altijd duidelijk welke mogelijkheden er wél zijn.
TenneT hanteert een technische grens van 150% benutting van het net. Boven die grens mogen geen nieuwe transportrechten worden toegekend. Dat heeft gevolgen voor regionale netbeheerders zoals Liander, Stedin en Enexis, die hierdoor nieuwe aanvragen moeten weigeren.
Tegelijkertijd blijkt dat de huidige groei-inschattingen– vooral van zonne-energie – te hoog zijn ingeschat. Met het afbouwen van subsidies zal die groei naar verwachting afvlakken. Netbeheerders onderzoeken daarom opnieuw hun prognoses. Energie Samen pleit ervoor dat deze bijgestelde cijfers ook leiden tot realistische profielen en daarmee meer ruimte voor nieuwe projecten.
Geschilbeslechting werkt
In een zaak tegen Stedin kreeg de coöperatiesector volledig gelijk van het ACM: congestiemanagement was onterecht geweigerd.
Deze uitspraak onderstreept dat coöperaties niet zomaar hoeven te accepteren dat congestiemanagement wordt geweigerd. Een formele melding bij de ACM blijft altijd noodzakelijk om stappen te kunnen zetten.
Coöperatieve oplossingen voor netcongestie
Naast regelgeving werd ingegaan op praktische oplossingen die coöperaties zelf kunnen inzetten. Genoemd werden onder andere:
- curtailment: productie tijdelijk beperken om pieken te vermijden
- lokale afname en L4L-constructies
- samenwerking met warmtenetten
- batterijen en andere opslagvormen
- capaciteitsbeperkingscontracten (CBC)
- cable sharing, cablepulling en groeps-CBC’s
- samenwerking binnen wijkenergiesystemen, zoals Joule4Joule
Deze instrumenten vragen vaak om extra organisatie en expertise, maar kunnen projecten wel helpen om ruimte op het net te creëren.
Batterijen bij wind: ervaringen van Rijnland Energie
Rob Dirksen van Rijnland Energie Coöperatie vertelde over hun aanpak om een batterij van 16 MWh te ontwikkelen naast de windturbine. De batterij helpt om:
- negatieve prijzen beter op te vangen
- productie te schuiven naar gunstige momenten
- het net te stabiliseren
- de turbine efficiënter te benutten
De batterij voorziet theoretisch 2000 huishoudens één dag van stroom – ongeveer zoveel als Zoeterwoude Dorp. Het project wordt ontwikkeld samen met Emmett Green, in een 50/50-samenwerking en deels gefinancierd met ledenobligaties.
De ervaring laat zien dat opslag voor coöperaties haalbaar is, mits er goed wordt gekeken naar contractering, EMS-systemen en afstemming tussen batterij en turbine.
Lokale levering: puzzelen naar een goed profiel
Kjell van De Windvogel ging in op de praktijk van lokale levering. Hij liet zien dat een goede match tussen afnemer en opwekker niet vanzelf ontstaat. Veel bedrijven hebben een profiel dat slecht aansluit op windproductie, of juist veel vraag bij lage marktprijzen. Daarom is stapelen van afnemers vaak nodig.
Belangrijk inzicht:
- Wind en zon versterken elkaar.
- Om een stabiel profiel te maken voor lokale levering is meer zon nodig naast bestaande windprojecten.
- Zo kan een grotere gelijktijdigheid worden bereikt (65–70%), waardoor stabielere prijsafspraken mogelijk zijn.
De Windvogel werkt aan een model waarbij zonprojecten vanaf 2027 beter kunnen profiteren van lokale levering.
Panelgesprek: naar lokale energiesystemen
In het panel werd vooruitgekeken naar de rol van lokale energiesystemen. De verwachting is dat congestiemanagement een vast onderdeel van het energiesysteem wordt. Daarom moet er zowel worden verzwaard (uitbreiding van het net) als verslimd (beter gebruik van bestaande capaciteit).
Kansen:
- opwek, opslag en lokale afname op één kabel combineren
- gebruikmaken van de lage benuttingsgraad van het net (18–30%)
- energiehubs waarin bedrijven, coöperaties en gemeenten samenwerken
- koppelkansen in de OER-zoekgebieden voor wind
- nieuwe mogelijkheden voor OER-zonprojecten
- lokale warmte- en stroomsystemen combineren
De Rabobank gaf aan dat zij via account- en businessmanagers partijen helpen verbinden, onder andere via de coöperatiedesk.
Op 27 november organiseerde Energie Samen een verdiepend webinar over negatieve prijzen en de toolkit van het crisisteam, kijk hem hier terug.
